Dr. Rajendra K Panthee

हालैका हिंसात्मक घटनामा ज्यान गुमाउने सबैप्रति हार्दिक श्रद्धाञ्जली व्यक्त गर्दछु। घाइते हुनुहुनेहरू, त्रास र असुरक्षाबीच बाँच्न बाध्य भएका परिवारहरू तथा प्रभावित सबैप्रति गहिरो समवेदना व्यक्त गर्दछु। यो मातृभूमिलाई गहिरो माया गर्ने नागरिकका रूपमा यस्ता पीडादायी र तनावपूर्ण दिनहरू देख्नु अत्यन्त दुःखद छ। यस्ता संवेदनशील घडीमा जिम्मेवार नागरिकको पहिलो कर्तव्य शोक मनाउनु, एकअर्काको कुरा सुन्नु र शान्तिको कामना गर्नु हो।

सायद अहिले दोषारोपण गर्ने समय होइन। तर आत्मचिन्तन गर्ने समय भने अवश्य हो। यदि हामी साँच्चिकै नेपाललाई माया गर्छौं भने एउटा भ्रमबाट बाहिर निस्कनुपर्छ—नारा, सार्वजनिक स्टन्ट वा सामाजिक सञ्जालको लोकप्रियताले मात्र देश चल्दैन। संकटको बेला शैली होइन, विवेक चाहिन्छ। समन्वय चाहिन्छ। संयम चाहिन्छ। र सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा, जनविश्वास चाहिन्छ।

केहीले हालको हिंसालाई नयाँ राजनीतिक शक्तिलाई असफल देखाउन गरिएको षड्यन्त्रका रूपमा व्याख्या गर्ने प्रयास गर्न सक्छन्। म त्यसरी हेर्दिनँ। पुराना राजनीतिक दलहरूमा भ्रष्टाचार, कमजोरी र असफलताका अनेक अध्याय छन्, त्यो अस्वीकार गर्न सकिँदैन। तर उनीहरूले नेपालको राजनीतिक यथार्थलाई नयाँ शक्तिहरूले भन्दा धेरै लामो समयदेखि भोगेका, बुझेका र सामना गरेका छन्। उनीहरूलाई देशको सामाजिक संरचना, राजनीतिक संवेदनशीलता, शक्ति–सन्तुलन र द्वन्द्वका रेखाहरूको अनुभव छ। यसले उनीहरूलाई आदर्श बनाउँदैन, तर अनुभवी भने अवश्य बनाउँछ। र संकटको समयमा अनुभवको महत्त्व असाधारण हुन्छ।

परिवर्तनको वाचा गर्दै नयाँ राजनीतिक शक्ति उदाउनु आफैंमा सकारात्मक कुरा हो। तर परिवर्तनको नारा दिनु र एउटा देश सञ्चालन गर्नु एउटै कुरा होइन। कुनै दल जनताको असन्तुष्टि, आक्रोश र करिश्माका आधारमा लोकप्रिय बन्न सक्छ। तर त्यही आधारमा देश सञ्चालन गर्न सकिँदैन। हिंसा भड्किएको बेला आवश्यक कुरा स्टन्ट वा आकर्षक नारा थिएन। तत्काल संवाद आवश्यक थियो। प्रभावकारी समन्वय आवश्यक थियो। विश्वास निर्माण आवश्यक थियो। र सबैभन्दा बढी राजनीतिक परिपक्वता आवश्यक थियो। त्यसैले सर्वदलीय बैठकको आवश्यकता महसुस भयो। नेतृत्वको वास्तविक परीक्षा विजय भाषणमा होइन, संकट र त्रासको घडीमा हुन्छ।

यही प्रसङ्गमा मैले पहिले उठाएको “नेपालले कहिल्यै नपाएको रिचमेन्स क्लब” भन्ने विचार पनि सान्दर्भिक लाग्छ। यदि केही नेताहरू आर्थिक रूपमा सफल जीवन बिताएर राजनीतिमा आएका हुन् भने, उनीहरूले आफ्नो सफलतासँगै गम्भीरता, अनुशासन, संस्थागत सोच र सार्वजनिक उत्तरदायित्व पनि ल्याउनुपर्ने थियो। उनीहरूले केवल आत्मविश्वासको होइन, सक्षम शासन संस्कृतिको निर्माण गर्नुपर्ने थियो। किनभने देश सञ्चालन गर्नु ताली बटुल्नुभन्दा धेरै कठिन काम हो।

यी कुरा म अहंकारले होइन, गहिरो चिन्ताले लेखिरहेको छु। कुनै दल असफल होस् भनेर होइन, नेपाल सफल होस् भनेर। हामीले नेतृत्व र प्रदर्शनबीचको फरक बुझ्न सिक्नुपर्छ। लोकप्रियता र शासन क्षमता एउटै कुरा होइनन्। स्टन्टले देश चल्दैन। नाराले मात्र राष्ट्र सुरक्षित हुँदैन। र यदि हरेक संकटसँगै नेतृत्वले शासनका आधारभूत पाठ सिकिरहनुपर्ने अवस्था रहिरह्यो भने, देशले बारम्बार ठूलो मूल्य चुकाइरहनुपर्नेछ।

सायद अहिले दोषारोपण गर्ने समय होइन। तर अहिले भएका घटनाबाट सिक्ने समय भने पक्कै हो। नेपाललाई यस्ता नेताहरू चाहिन्छ, जसले नागरिकको पीडा गहिरोसँग महसुस गर्न सकून्, परिस्थितिलाई स्पष्ट रूपमा बुझ्न सकून्, र जिम्मेवारीपूर्वक शासन गर्न सकून्। आखिर, देशलाई स्टन्टले होइन, दूरदृष्टि, विवेक, संस्थागत क्षमता र उत्तरदायी नेतृत्वले अघि बढाउँछ।