सामुदायिक संस्थाको निर्वाचन: निस्वार्थ सेवाको प्रतिबद्धता कि आत्म-प्रचारको चुनावी अभियान?

क्यालगरीस्थित NCSC को अहिलेको चुनावी माहोल हेर्दा, NCHC को सञ्चालक समितिमा रहेर काम गरेको आफ्नो अनुभव अनायासै सम्झिन्छु। यसले फेरि एकपटक सम्झाइदियो—सामुदायिक सेवा र चुनावी अभिनय एउटै कुरा होइनन्।

मैले NCHC मा काम गर्दा सेवा भनेको भाषण दिने, सेल्फी खिच्ने वा समावेशिताका आकर्षक नारा लगाउने विषय थिएन। त्यो त बैठकमा बस्ने, चन्दा संकलन गर्ने, दाताहरूसँग समन्वय गर्ने, स्वयंसेवा गर्ने, सरसफाइ गर्ने, भाँडा माझ्ने, प्रसाद वितरणमा सघाउने, र संस्थालाई जुन काम आवश्यक पर्थ्यो, त्यो निस्वार्थ रूपमा गर्ने जिम्मेवारी थियो। किनभने त्यहाँ कसैले पद, प्रतिष्ठा वा सामाजिक सञ्जालको चर्चा कमाउन सेवा गरेको थिएन। मन्दिरमा आधारित परोपकारी संस्थामा सेवा भनेको क्यामेरा अगाडि मुस्कुराउनु होइन; क्यामेरा बन्द भएपछि पनि निरन्तर काम गरिरहनु हो।

तर चुनाव नजिकिँदा एउटा रोचक परिवर्तन देखिन्छ। वर्षौँसम्म नदेखिएका अनुहारहरू अचानक समुदायका सबैभन्दा ठूलो शुभचिन्तक बन्छन्। पारदर्शिताका सबैभन्दा ठूला अभियन्ता उनीहरू नै हुन्छन्। जवाफदेहिताका सबैभन्दा प्रखर व्याख्याता पनि उनीहरू नै हुन्छन्। स्वयंसेवाको महत्वबारे लामो भाषण दिन्छन्, मानौँ संस्थाको सम्पूर्ण इतिहास उनीहरूकै काँधमा उभिएको हो।

चुनाव सकिएपछि भने त्यही जोश, त्यही प्रतिबद्धता र त्यही सेवा भावना कहाँ हराउँछ भन्ने प्रश्नको जवाफ कसैले दिँदैन।

कतिपयका लागि समुदाय भनेको सेवा गर्ने ठाउँभन्दा पनि चुनाव लड्ने मञ्च बन्छ। स्वयंसेवा भनेको जिम्मेवारीभन्दा बढी प्रचार सामग्री बन्छ। संस्थाको कामभन्दा फोटो महत्त्वपूर्ण हुन्छ, पसिनाभन्दा पोस्ट महत्त्वपूर्ण हुन्छ, र योगदानभन्दा प्रचारको मूल्य बढी देखिन्छ। सेवा कम, ब्रान्डिङ बढी; योगदान कम, अभियान बढी।

तर सत्य यति सरल छ—सामुदायिक संस्थाहरू चुनावी मौसममा लेखिएका घोषणापत्रले टिक्दैनन्। ती त वर्षभरि निस्वार्थ रूपमा समय दिने, श्रम गर्ने, आर्थिक सहयोग जुटाउने, भाँडा माझ्ने, कुर्सी मिलाउने, कार्यक्रम सकिएपछि हल सफा गर्ने र कसैले धन्यवाद नदिँदा पनि फेरि अर्को दिन उपस्थित हुने मानिसहरूको काँधमा टिकेका हुन्छन्।

विशेषगरी मन्दिरसँग जोडिएका संस्थाहरूमा सेवा भनेको पद प्राप्त गर्ने माध्यम होइन; त्यो संस्कार हो। त्यहाँ विनम्रता, निरन्तरता र कर्मको मूल्य हुन्छ। समावेशिताको भाषामा बेरिएका आकर्षक नाराले संस्था निर्माण गर्दैनन्। संस्था निर्माण गर्ने भनेको चुनावको समयमा होइन, चुनाव नभएको समयमा पनि निरन्तर सेवा गर्ने मानिसहरूले हो।

चुनावको बेला सबै स्वयंसेवक देखिन सक्छन्। तर समुदायले सधैं सम्झिने व्यक्ति त्यो हुन्छ, जो मत माग्न होइन, काम गर्न आएको थियो।