रजोनिवृत्तिपछि भएको रक्तस्राव: महिलाले कहिल्यै बेवास्ता गर्नु नहुने चेतावनी

CBC रेडियोबाट आएको चकित पार्ने सन्देश

केही दिनअघि मैले CBC रेडियोको White Coat, Black Art सुन्दै गर्दा एउटा डाक्टरले आफ्नै अनुभव सुनाइन्—रजोनिवृत्तिपछि भएको रक्तस्राव actually क्यान्सर भएको रहेछ। कार्यक्रममा क्यान्सर विशेषज्ञहरूले एक गम्भीर समस्या बताइरहेका थिए: ओन्टारियोमा स्त्री–रोग सम्बन्धी क्यान्सर उपचार संकटमा पर्न थालेको छ। विशेषज्ञ सर्जनहरू अवकाश लिइरहेका छन्, कतिले पेशा छाडिरहेका छन्, र सरकारी प्राथमिकतामा हिप–घुँडाको सर्जरी क्यान्सर सर्जरीभन्दा अघि राखिएको छ।

यो नीतिगत मात्र होइन, महिलाको जीवनसँग जोडिएको विषय हो। त्यसैले म आफूले सुनेको जानकारी महिलासँग साझा गर्न चाहन्छु।

रजोनिवृत्तिपछि भएको रक्तस्राव किन खतरनाक हुन्छ?

रजोनिवृत्तिपछि १२ महिना सम्म मासिक नआएपछि फेरि कुनै पनि प्रकारको रक्तस्राव हुनु—हल्का दाग जस्तो वा धेरै—सधैं असामान्य मानिन्छ।

विशेषज्ञहरूले बताएअनुसार:

• यस्तो रक्तस्राव हुने करिब १०% महिलामा एंडोमेट्रियल (गर्भाशय) क्यान्सर पाइन सक्छ।
• ९०% भन्दा बढी एंडोमेट्रियल क्यान्सर भएका महिलाले सुरुमा यिनै रक्तस्राव देखेका हुन्छन्।
• ढिला नगरी पत्ता लागे जीवित रहने दर ९५% हुन्छ।
• तर ढिलो पत्ता लागे यो दर तीव्र रूपमा घट्छ।

यसैले यो लक्षण कहिल्यै सामान्यीकृत गर्नु हुँदैन।

ओन्टारियोको स्वास्थ्य–प्रणालीले सामना गरिरहेको चुनौती

CBC मा विशेषज्ञहरूले यसो भने:

• स्त्री–रोग क्यान्सरको सर्जरीका लागि प्रतीक्षा–समय बढ्दो छ
• निदान भएपछि पनि धेरै महिलाले महिनौं कुर्नुपरेको छ
• ४५ दिनभन्दा ढिलो उपचार सुरु हुँदा जीवित रहने दर घट्ने प्रमाण छ
• ओन्टारियोमा पर्याप्त gynecologic oncologist छैनन्
• हिप–घुँडाको सर्जरीलाई प्राथमिकता दिइँदा क्यान्सर सर्जरी पछाडि पर्न थालेको छ

अन्य कारणहरू पनि हुन सक्छन्

रक्तस्राव हुनुले हरेकपटक क्यान्सर नै जनाउँछ भन्ने होइन। अन्य कारणहरू पनि हुन सक्छन्:

• vaginal atrophy (सबैभन्दा सामान्य)
• uterine polyps
• hormone therapy
• endometrial hyperplasia

तर कारण के हो भनेर पक्का भन्न डाक्टरको परीक्षण आवश्यक हुन्छ।

के गर्ने?

१. तुरुन्तै डाक्टरलाई देखाउने

फ्यामिली डाक्टर वा वाक–इन क्लिनिकमा गएर अल्ट्रासाउन्ड वा endometrial biopsy गराउनु पर्दछ।

२. आफूले नै सक्रिय भएर लड्ने

स्वास्थ्य प्रणालीमा ढिलाइ धेरै भएकाले महिलाले आफैंले लगातार पछ्याउनुपर्छ:

• रेफरलको स्थितिबारे बारम्बार सोध्ने
• cancellation list छ कि भनेर सोध्ने
• सम्भव भएसम्म अन्य अस्पताल विकल्प हेर्ने
• लक्षण र भेटघाटहरूको विस्तृत रेकर्ड राख्ने

३. क्यान्सर पुष्टि भएमा

सुनिश्चित गर्नुहोस् कि तपाईंलाई gynecologic oncologist (विशेषज्ञ) कोमा पठाइयो। यिनै विशेषज्ञबाट उपचार लिनेहरूले राम्रो नतिजा पाउने अध्ययनले देखाएको छ।

४. नेपाली पाठकका लागि: आवश्यक परे नेपालमा उपचार गर्ने विकल्प पनि सोच्न सकिन्छ

यदि ओन्टारियोमा प्रतीक्षा–समय धेरै लम्बिन थालेको छ र यसले रोगको अवस्था बिगार्न सक्छ, भने नेपालमा तुरुन्त उपचार सुरु गर्न सकिन्छ। नेपालमा विशेषज्ञ र सर्जन सजिलै भेटिन्छन् र महिना–महिना कुर्नु पर्दैन। कहिलेकाहीँ समयमै गरिएको उपचार जीवन–रक्षक हुन्छ।

५. अन्तिम कुरा

CBC रेडियोमा सुनिएको डाक्टरको अनुभवले एउटा महत्वपूर्ण कुरा सिकाउँछ:
रजोनिवृत्तिपछि भएको कुनै पनि रक्तस्राव तुरुन्तै जाँच गराउनै पर्छ।

बेवास्ता नगर्नुहोस्। नलजाउनुहोस्। नपर्खिनुहोस्।
छिटो जाँच गराउनु नै जीवन बचाउने उपाय हो।

कृपया यो जानकारी आफ्ना आमा, दिदीबहिनी, साथीभाइहरूसँग साझा गर्नुहोस्। कसैको जीवन बच्न सक्छ।